Entegre. Dijital. Proaktif.

Haberler7 dk okumaDEOSGB

İşyeri Ecza Dolabında Hangi Malzemeler Bulunmalıdır?

İşyeri ecza dolabında neler bulunmalı, neler bulunmamalı: yasal yükümlülükler, önerilen malzemeler, tehlike sınıfına göre ihtiyaçlar ve dolap kontrolü.

Acil müdahale aracının yanında ilk yardım çantasındaki gazlı bez, bandaj ve makas gibi malzemeleri kontrol eden ilk yardım görevlisi

Haberler

İşyeri ecza dolabında hangi malzemeler bulunmalıdır sorusunu araştıran işverenler çoğu zaman morfin, enjektör, tetanoz serumu ve ampul ilaçların sayıldığı uzun listelerle karşılaşır. Bu listeler yıllar önce yürürlükten kaldırılmış bir tüzükten kalmadır ve bugün hiçbir işyeri için dayanak oluşturmaz. Yürürlükteki mevzuat dolabın içeriğini kalem kalem saymaz; işverenden ilk yardım imkanını sağlamasını, yeterli sayıda eğitimli ilk yardımcı görevlendirmesini ve ekipmanı kolay ulaşılır yerde tutmasını ister.

Bu yazıda yasal yükümlülükleri iyi uygulama önerilerinden ayırarak dolabın içeriğini, yerini ve kontrolünü ele alıyoruz.

Haberler

İşyerlerinde Ecza Dolabı Bulundurmanın Yasal Boyutu ve İSG Mevzuatı

Dolaşımdaki numaralı ecza dolabı listeleri, mülga İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü'ne aittir. Tüzük, 23 Temmuz 2014 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan 2014/6506 karar sayılı tüzükle yürürlükten kaldırıldı. Bugün "işyeri ecza dolabı yönetmeliği" adıyla tek bir düzenleme bulunmaz. Konu 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik, İlkyardım Yönetmeliği ve İşyeri Bina ve Eklentilerinde Alınacak Sağlık ve Güvenlik Önlemlerine İlişkin Yönetmelik birlikte okunarak değerlendirilir.

6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu Kapsamında Yükümlülükler

Kanun, işverene çalışanların işle ilgili sağlık ve güvenliğini sağlama yükümlülüğü verir ve bu kapsamda gerekli araç ve gereçlerin sağlanmasını açıkça sayar. Acil durumlarla ilgili hükümde ise işverenin, işyerinin büyüklüğünü, taşıdığı özel tehlikeleri, yapılan işin niteliğini ve çalışan sayısını dikkate alarak ilk yardım konusunda eğitimli ve uygun donanıma sahip yeterli sayıda kişiyi görevlendirmesi, araç ve gereçleri sağlaması ve bu ekiplerin her zaman hazır bulunmasını temin etmesi istenir.

Kanun ayrıca işyeri dışındaki ilk yardım ve acil tıbbi müdahale kuruluşlarıyla irtibatın düzenlenmesini öngörür. Dolabın içeriği ve sayısı ise risk değerlendirmesine bırakılmıştır.

İlkyardım Yönetmeliği ve İşveren Sorumlulukları

Sağlık Bakanlığı'nın İlkyardım Yönetmeliği, iş sağlığı ve güvenliği kapsamında işyerlerinde bulundurulması zorunlu ilk yardımcı sayısını tehlike sınıfına göre belirler. İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik de ilk yardım destek elemanlarının bu yönetmelik esaslarına göre görevlendirilmesini ve eğitimlerini buna göre almasını ister. Aynı yönetmelik, acil durum planındaki tahliye planında ilk yardım malzemelerinin bulunduğu yerlerin gösterilmesini şart koşar. İşyeri Bina ve Eklentileri yönetmeliği ise çalışma şartlarının gerektirdiği her yerde ilk yardım ekipmanının kolay erişilebilir yerlerde bulundurulmasını, Güvenlik ve Sağlık İşaretleri Yönetmeliği'ne uygun biçimde işaretlenmesini ve acil servis adresleri ile telefon numaralarının görünür yerde tutulmasını ister.

Haberler

İşyeri Ecza Dolabında Bulunması Önerilen Temel Malzemeler

Zorunlu olan, ilk yardım imkanının ve yeterli sayıda ilk yardımcının bulunmasıdır; dolabın içeriği ise öneri niteliğindedir. İnternette "işyeri ecza dolabı zorunlu malzemeler listesi" olarak paylaşılan tablolar bu nedenle resmi bir dayanak taşımaz. Aşağıdaki başlıklar, iş sağlığı ve güvenliği ilk yardım dolabı için yaygın kabul gören temel içeriği gösterir. Miktarlar çalışan sayısına ve risk değerlendirmesine göre artırılır; işyeri ilk yardım çantası içeriği de aynı başlıklardan daha küçük ölçekte oluşturulabilir.

Yara Bakım ve Pansuman Ürünleri (Gazlı Bez, Sargı Bezi, Flaster)

  • Farklı boyutlarda steril gazlı bez kompresler

  • Rulo sargı bezleri

  • Farklı boyutlarda yara bantları

  • Rulo flaster

  • Steril göz pedleri

Steril ürünlerin ambalajı açılmadan saklanır, ambalajı yırtılmış ya da ıslanmış ürün kullanılmaz. Kanamalı yaralarda ilk yardımcı, eğitimde öğrendiği şekilde temiz bir bezle baskı uygular ve gerektiğinde 112 aranır.

Sabitleme Ekipmanları (Üçgen Bandaj, Elastik Bandaj)

Üçgen sargılar kol askısı ve sabitleme için, elastik bandajlar ise sargıyı yerinde tutmak için kullanılır. İlk yardımın amacı kırık ya da çıkığı tedavi etmek değil, yaralı bölgeyi hareketsiz bırakarak durumun kötüleşmesini önlemektir. Kırık şüphesinde bölge bulunduğu konumda sabitlenir, düzeltme girişiminde bulunulmaz ve 112 aranır.

Dezenfektan, Antiseptik Solüsyonlar ve Yanık Örtüleri

Yara çevresinin temizlenmesi için tek kullanımlık steril serum fizyolojik ya da temiz su ve cilde uygun bir antiseptik solüsyon dolapta bulunabilir. Göze kaçan yabancı cisim ve toz için tek kullanımlık steril yıkama solüsyonları da yararlıdır.

Yanıklarda ilk adım, yanan bölgeyi temiz ve serin suyla soğutmaktır. Steril yanık örtüsü soğutmadan sonra bölgeyi kirden korumak için kullanılır. Krem, merhem, diş macunu ya da yağ gibi ürünler sürülmez; geniş, derin ya da yüz ve el bölgesindeki yanıklarda 112 aranır.

Kişisel Koruyucu Donanımlar (Lateks/Nitril Eldiven, Koruyucu Maske)

İlk yardımcının kan ve vücut sıvılarıyla temasını önlemek için farklı bedenlerde tek kullanımlık eldivenler bulundurulur. Lateks alerjisi riskine karşı nitril eldiven tercih edilebilir. Kurtarıcı soluk için tek yönlü valfli cep maskesi ya da yüz koruyucu, kullanılmış malzemeler için de ağzı kapanabilen atık poşetleri dolabın kişisel koruyucu donanım (KKD) bölümünü tamamlar.

Yardımcı Araç ve Gereçler (Makas, Cımbız, Çengelli İğne, Turnike)

Küt uçlu makas, cımbız ve çengelli iğne sargıların hazırlanması ve sabitlenmesi için gereklidir. Acil durum (termal) battaniyesi, tek kullanımlık soğuk kompres, el feneri, malzeme listesi, kontrol formu ve acil telefon numaraları da dolapta yer alır.

Turnike, yalnızca ilk yardım eğitimi almış bir kişinin güncel ilk yardım eğitiminde öğretilen kurallara göre son çare olarak başvurabileceği bir araçtır. Risk değerlendirmesi ağır kanama riski gösteriyorsa dolaba konup konmayacağına işyeri hekimiyle birlikte karar verilir ve ilk yardımcıların eğitimi buna göre planlanır.

Haberler

İşyeri Ecza Dolabında Bulunmaması Gerekenler

Ağrı kesici, ateş düşürücü, antibiyotik, mide ilacı, alerji ilacı, krem ve merhem gibi ürünler çalışanların ve ilk yardımcıların erişimine açık dolaba konmaz. Enjektör, ampul ilaç ve serum gibi ürünler de bu dolabın kapsamı dışındadır. Son kullanma tarihi geçmiş, ambalajı açılmış ya da etiketi okunmayan malzemeler de dolapta tutulmaz.

Oral İlaçlar, Ağrı Kesiciler ve Reçeteli Medikal Ürünler Neden Bulunmamalıdır?

Yönetmelikte bu ürünleri adıyla yasaklayan bir hüküm bulunmaz; gerekçe, ilk yardımın sınırından kaynaklanır. İlkyardım Yönetmeliği'nin 2015'teki ilk metni ilk yardımı ilaçsız uygulamalar olarak tanımlıyordu. 2020'de değişen güncel tanım bu ifadeyi içermese de ilk yardımcıyı yalnızca aldığı eğitim çerçevesinde uygulama yapabilen kişi olarak tarif eder ve yönetmelikte sayılan ilk yardım eğitimi konuları arasında ilaç uygulaması yer almaz.

İlacın seçilmesi tanı koymayı gerektirir ve bu hekimin işidir. Basit görünen bir ağrı kesici bile alerjisi olan ya da başka ilaç kullanan bir çalışanda ciddi sonuçlar doğurabilir, altta yatan bir sorunu da maskeleyebilir. İlaç, işyeri sağlık ve güvenlik birimi bulunan işyerlerinde bu birimin kendi dolabında tutulur. İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetleri Yönetmeliği bu birimlerde bulunacak asgari malzeme arasında ilaç ve malzeme dolabını sayar; bu dolabı işyeri hekimi yönetir.

Haberler

Tehlike Sınıflarına Göre Ecza Dolabı İhtiyaçları Nasıl Belirlenir?

Tehlike sınıfına göre ecza dolabı malzemeleri mevzuatta ayrı ayrı listelenmez. Tehlike sınıfının doğrudan belirlediği şey ilk yardımcı sayısıdır; dolabın içeriği, sayısı ve yeri ise risk değerlendirmesinde iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekiminin görüşüyle belirlenir.

Tehlike sınıfıİlkyardım Yönetmeliği'ne göre ilk yardımcı sayısı
Az tehlikeliHer 20 çalışan için 1 ilk yardımcı
TehlikeliHer 15 çalışana kadar 1 ilk yardımcı
Çok tehlikeliHer 10 çalışana kadar 1 ilk yardımcı

Az Tehlikeli İşyerleri (Ofis, Büro vb.) İçin Ecza Dolabı Kriterleri

Ofislerde en sık karşılaşılan durumlar küçük kesikler, düşmeler, burkulmalar, mutfakta oluşan yanıklar ve ani gelişen sağlık sorunlarıdır. Bir ofis ecza dolabı listesi, yukarıdaki temel başlıklardan makul miktarda oluşturulduğunda çoğu ihtiyacı karşılar. Bina büyükse ya da birden fazla kata yayılıyorsa her kat için ayrı dolap veya çanta planlanır. Kalabalık ofislerde otomatik eksternal defibrilatör (OED) de değerlendirilebilir; güncel ilk yardım eğitimi OED kullanımını kapsar.

Tehlikeli ve Çok Tehlikeli İşyerleri (İnşaat, Sanayi, Şantiye) İçin Ek Donanımlar

Kimyasalla çalışılan, sıcak yüzeylerin bulunduğu, yüksekte ya da ağır iş makineleriyle çalışılan işyerlerinde risk değerlendirmesi ek donanım gerektirebilir. Bunlar zorunlu bir listenin parçası değildir, belirlenen risklere göre eklenir:

  • Kimyasal sıçrama riski olan alanlarda göz yıkama şişesi ya da göz yıkama istasyonu

  • Sıcak işlerin yapıldığı alanlarda ilave yanık örtüleri

  • Atel, boyunluk ve sedye gibi taşıma ve sabitleme ekipmanı

  • Dağınık çalışma alanları için taşınabilir ilk yardım çantaları

Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği, şantiyelerde ilk yardım yapabilen eğitilmiş çalışanların her an hazır bulundurulmasını, ilk yardım ekipmanının kolay erişilebilir ve işaretli olmasını, ilk yardım odası bulunan yerlerde bu odaların yeterli malzemeyle donatılmasını ve sedyelerin kullanıma hazır tutulmasını ister.

Haberler

İşyeri Ecza Dolabının Konumu ve Periyodik Kontrol Süreci

Dolabın yeri ve kontrol düzeni, ilk yardımcının ihtiyaç anında eksiksiz malzemeye gecikmeden ulaşabilmesini sağlar. Her iki konu da yazılı bir düzene bağlanmalıdır.

Dolap Yerleşimi ve Görünürlük (Acil Durum İşaretlemeleri)

  • Dolap, çalışma alanlarına yakın, koridor ya da ortak alan gibi herkesin ulaşabileceği bir noktaya konur.

  • Güvenlik ve Sağlık İşaretleri Yönetmeliği'ne uygun ilk yardım işaretiyle belirtilir.

  • Yanına acil servis ve 112 numaraları ile ilk yardımcıların adları asılır.

  • Nemli, aşırı sıcak ya da kimyasal buhara açık alanlardan uzak tutulur.

  • Yeri, acil durum planındaki tahliye planında gösterilir.

Son Kullanma Tarihi Takibi ve Malzeme Eksiklerinin Tamamlanması

Mevzuat kontrol sıklığı belirlemez. Her kullanımdan sonra eksilen malzemenin tamamlanması ve dolabın düzenli aralıklarla, örneğin ayda bir, liste üzerinden kontrol edilmesi iyi bir uygulamadır. Kontrolde ambalaj bütünlüğüne ve son kullanma tarihlerine bakılır.

Kapağın iç yüzüne asılan bir form kontrol tarihini, eksik bulunan malzemeleri ve kontrol eden kişiyi gösterir. Malzemenin hangi olayda kullanıldığının kaydedilmesi, küçük yaralanmaların ve ramak kala olayların izlenmesine de katkı sağlar.

DEOSGB, işyerlerine risk değerlendirmesine dayalı ilk yardım planlaması ve ilk yardımcı ihtiyacının belirlenmesi konusunda iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi desteği verir.

Haberler

Sıkça Sorulan Sorular

Aşağıda işyeri ecza dolabıyla ilgili en sık sorulan soruları, yürürlükteki mevzuatta açık hüküm bulunup bulunmadığını da belirterek yanıtlıyoruz.

İşyerinde ecza dolabı kilitli tutulmalı mıdır?

Mevzuatta dolabın kilitli tutulmasına ilişkin açık bir hüküm yoktur. Yönetmelikler ilk yardım ekipmanının kolay erişilebilir olmasını ister; kilit tercih edilirse ilk yardımcının dolaba gecikmeden ulaşabilmesi sağlanmalıdır. Uygulamada anahtarın yeri belli olur ve tüm ilk yardımcılar tarafından bilinir ya da kırılabilir mühürlü kapaklar kullanılır. Bu düzen, hızlı erişimi korurken malzemenin gelişigüzel kullanılmasını da önler.

İşyeri ecza dolabına ağrı kesici konulabilir mi?

Konulmamalıdır. İlk yardımcı aldığı eğitim çerçevesinde uygulama yapar ve bu eğitim ilaç uygulamasını kapsamaz. İlaç gerektiren durumlarda işyeri hekimine başvurulur ya da 112 aranır.

Kaç çalışana bir adet ilk yardım/ecza dolabı düşer?

Mevzuatta dolap sayısı için bir çalışan oranı yoktur. Dolap sayısı ve yeri; çalışma alanlarının büyüklüğü, kat sayısı, vardiya düzeni ve dolaba olan uzaklık dikkate alınarak risk değerlendirmesiyle belirlenir. Mevzuatın oran koyduğu konu ilk yardımcı sayısıdır: az tehlikeli işyerlerinde her 20 çalışan için 1, tehlikeli işyerlerinde her 15 çalışana kadar 1, çok tehlikeli işyerlerinde her 10 çalışana kadar 1 ilk yardımcı bulundurulması zorunludur.

Dolap içerisindeki malzemeleri kim yenilemeli ve kontrol etmelidir?

Malzemenin temini ve yenilenmesi işverenin sorumluluğundadır. İş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi içeriğin ve dolap sayısının belirlenmesinde rehberlik eder. Düzenli kontrol çoğu işyerinde ilk yardım destek elemanlarına verilir; dolaptan malzeme kullanan çalışan da bunu sorumluya bildirir.