Montaj İşleri Güvenlik Talimatı: Yüksekte Çelik ve Yapı Montajı

İşveren, montaj işini planlar, risk değerlendirmesini yapar ve montaj yöntemini yazılı hale getirir. Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği'ne göre zorunlu olmayan işler önce yerde yapılır. Yüksekte kalan işlerde güvenlik öncelikle korkuluk, düşmeyi önleyen platform, kapak, çalışma iskelesi ve güvenlik ağı gibi toplu koruma tedbirleriyle sağlanır. Toplu koruma yetersiz kaldığında ya da uygulanamadığında ankraj noktasına veya yaşam hattına bağlı tam vücut kemeri kullanılır.

• Montaj şefi ya da ehil gözetimci, işin plana uygun yürüdüğünü izler ve gerektiğinde işi durdurur.

• Vinç operatörü, ekipmanın günlük kontrolünü yapar ve yalnızca işaretçinin talimatıyla hareket eder.

• İşaretçi, yük hareketini kaldırmadan yerine oturmaya kadar tek başına yönlendirir.

• Çalışan, kendisine verilen KKD'yi kullanır ve güvensiz bir durum gördüğünde işi bırakıp amirine haber verir.

Montaj ekibinde yalnızca işe uygunluğu işyeri hekimince değerlendirilmiş, yüksekte çalışma ve montaj yöntemi konusunda eğitim almış çalışanlar görev alır. Yeni gelen çalışana, fiilen çalışmaya başlamadan önce en az 2 saat süren, uygulamalı ve yüz yüze işe başlama eğitimi verilir; ankraj noktaları, yaşam hatları, kemerin kontrolü ve kurtarma planı bu eğitimde gösterilir. Vinç ve personel yükseltici platformları yalnızca bu ekipman için eğitilmiş ve görevlendirilmiş operatörler kullanır. Yüksekte yapılan montaj ehil bir kişinin gözetiminde yürütülür.

Tam vücut kemerinin işe yaraması için bağlandığı ankraj, bağlantı halatı, enerji sönümleyici ve altta kalan serbest düşme mesafesi birlikte değerlendirilir. Bütün KKD'ler CE işaretli olur ve Türkçe kullanım kılavuzuyla verilir. Bol ya da sarkan giysi ve takı ile çalışılmaz.

• Günlük montaj sırası ve kaldırma planı ekiple gözden geçirilir; her kaldırma için yük ağırlığı, vinç konumu ve kapasitesi, bağlama şekli ve yük yolu önceden belirlenir.

• Vinç, personel yükseltici ve sapan, zincir, kanca gibi aparatların geçerli periyodik kontrol raporu bulunur; günlük gözle kontrol yapılır.

• Korkuluk, platform, kapak ve güvenlik ağlarının yerinde ve sağlam olduğu görülür.

• Ankraj noktaları ve yaşam hatlarının tasarımına uygun kurulduğu doğrulanır.

• Kemer, dikişler, tokalar, halat ve kancalar incelenir; düşüş tutmuş ya da hasarlı ekipman kullanılmaz.

• Rüzgar, yağış ve görüş koşulları değerlendirilir; vinç üreticisinin rüzgar sınırı aşılıyorsa kaldırma yapılmaz.

• Yük yolu ve çalışma alanının altı şeritle kapatılır, enerji nakil hatlarıyla güvenli mesafe sağlanır.

• Kemerde asılı kalan çalışanı kurtarma planı ve ekipmanı hazır tutulur.

• Montaj elemanları vinç ya da kaldırma sistemiyle taşınır; yükü yalnızca bir işaretçi yönlendirir.

• Yükün dönmesi ve salınması yerden kılavuz halatla kontrol edilir; asılı yükün altında ve yük yolunda kimse bulunmaz.

• Eleman, yeterli bağlantısı yapılmadan sapandan çözülmez; montaj plan sırasıyla ilerler.

• Kemer, yüksekte geçen sürenin tamamında bağlı kalır; yer değiştirirken çift bağlantı halatıyla ya da yaşam hattı üzerinden bağlantı kesilmeden ilerlenir.

• Kiriş üzerinde geçiş yalnızca yaşam hattı ya da başka bir düşüş koruması varsa yapılır; mümkün olan yerde platform kullanılır.

• Aletler alet bağlama ipiyle sabitlenir; malzeme yukarıya ya da aşağıya atılmaz.

• Rüzgar artarsa ya da yağış, buzlanma veya sis başlarsa iş durdurulur, yükler indirilir ve gevşek malzeme bağlanır.

• Elektrikli el aletleri hasarsız kablo ile kaçak akım korumalı hattan kullanılır.

• Toplu koruma kurulabilecek yerde yalnızca kemere güvenerek çalışmak.

• Bağlantı halatını uzatmak, eklemek, düğümlemek ya da uygunsuz iple doğaçlama bağlantı yapmak.

• Malzeme veya alet kemerini düşüş durdurma donanımı yerine kullanmak.

• Boru, kablo tavası ya da sabitlenmemiş bir elemanı ankraj olarak kullanmak.

• Düşüş koruması olmadan kiriş üzerinde yürümek, oturarak ya da emekleyerek ilerlemek.

• Yükün üzerine binmek, kanca ya da sapanla insan taşımak.

• Periyodik kontrolü yapılmamış kaldırma ekipmanını kullanmak.

• Korkuluk, kapak ve ağları izinsiz sökmek.

Vardiya sonunda yarım kalan elemanlar geçici bağlantıyla sabitlenir, açık kenar ve boşluklar kapatılır, yüksekte gevşek malzeme bırakılmaz. Kemer ve halatlar temizlenip kurutulur, güneşten, ısıdan ve kimyasallardan uzakta asılarak saklanır. Düşüş tutmuş kemer ve halatlar kullanımdan çekilir.

Kaldırma ve iletme ekipmanları, İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği'ne göre periyodik kontrole tabidir. Kontrolleri EKİPNET'e kayıtlı yetkili kişiler (ilgili branşta makine, mekatronik, metalürji ya da imalat mühendisi, teknik öğretmen, tekniker veya yüksek tekniker) yapar. Standartlarda başka bir süre belirtilmemişse periyot 1 yıldır. Kurulumdan sonra ve ilk kullanımdan önce, önemli bakım ve onarımdan sonra ve yer değişikliğinde de kontrol yapılır.

Bir çalışan kemerde asılı kaldığında, askıda geçen süre uzadıkça ciddi sağlık sorunları gelişebileceğinden kurtarma planı hemen uygulanır ve 112 aranır. Kurtarma, eğitimli kişilerce ve kurtarıcıyı tehlikeye sokmadan yapılır. Yük düşmesi ya da yaralanmada vinç hareketi durdurulur, alan boşaltılır ve ilk yardım eğitimi almış kişiye haber verilir.

Ramak kala olaylar dahil her olay amire ve iş güvenliği uzmanına bildirilir ve incelenir. İşveren iş kazasını kazadan sonraki üç iş günü içinde SGK'ya bildirir. DEOSGB, montaj ve yüksekte çalışma işlerinde risk değerlendirmesi, eğitim ve saha denetimi konularında işyerlerine destek verir.

• Yüksekte montajda tam vücut kemeri tek başına yeterli midir?

Yeterli sayılmaz. Yönetmelik önce korkuluk, platform, iskele ve güvenlik ağı gibi toplu koruma tedbirlerini ister. Kemer, bunlar yetersiz kaldığında uygun bir ankraj ya da yaşam hattıyla birlikte kullanılır.

• Bağlantı halatı kısa geldiğinde ne yapılır?

Halat uzatılmaz, eklenmez ve düğümlenmez. İş durdurulur; ankraj noktası ya da yaşam hattı yeniden düzenlenir veya bir çalışma platformu kurulur.

• Vinç ve kaldırma aparatları ne sıklıkla kontrol edilir?

Standartlarda başka bir süre yoksa yılda bir kez, EKİPNET'e kayıtlı yetkili kişilerce kontrol edilir. Kurulum, önemli onarım ve yer değişikliğinden sonra da kontrol gerekir; operatör ayrıca her vardiya başında gözle kontrol yapar.

• Rüzgarlı havada montajı kim durdurur?

Vinç üreticisinin rüzgar sınırı ve sahadaki koşullar esas alınarak montaj şefi ya da ehil gözetimci işi durdurur. Güvensiz koşul gören her çalışan da işi bırakıp durumu bildirir.