Jeneratör Kullanma Talimatı: Taşınabilir ve Sabit Jeneratörler
Taşınabilir ve sabit jeneratörlerde karbonmonoksit, ters besleme, yakıt ikmali, topraklama, gürültü ve periyodik kontrol için uyulacak güvenlik kuralları.
Yayınlar
Bu talimat, işyerlerinde ve şantiyelerde kullanılan taşınabilir ve sabit jeneratörlerin güvenli biçimde kurulması, çalıştırılması, durdurulması ve bakımı için uyulacak kuralları belirler. Jeneratörlerde ölüm ve ağır yaralanmaların en sık iki nedeni, yetersiz havalandırmadan kaynaklanan karbonmonoksit zehirlenmesi ile elektrik çarpmasıdır. Talimat, jeneratörle çalışan herkesi kapsar.
Yayınlar
Sorumluluklar
İşveren, jeneratörün risk değerlendirmesinde ele alınmasını, uygun yerin ve donanımın sağlanmasını ve periyodik kontrollerin zamanında yaptırılmasını sağlar.
Jeneratör sorumlusu, günlük kontrolleri yapar, çalışma saatlerini ve bakımları kayda geçirir, arızaları amirine bildirir.
Bina tesisatına bağlantı, transfer şalteri montajı ve elektrik arızaları yalnızca yetkili elektrikçi tarafından yapılır.
Çalışanlar jeneratöre izinsiz müdahale etmez.
Yayınlar
Yetkinlik ve eğitim
Jeneratörü yalnızca işe başlama eğitimini almış, cihazın kullanma kılavuzunu okumuş ve görevlendirilmiş kişiler çalıştırır. Eğitimde karbonmonoksit tehlikesi, şalter konumları, yakıt ikmali ve acil durdurma uygulamalı olarak anlatılır. Elektrik panosunda ve tesisatta yapılacak her iş, elektrik alanında yetkin personelin işidir.
Yayınlar
Kişisel koruyucu donanım
Kişisel koruyucu donanım (KKD), riskler havalandırma, yerleşim ve teknik önlemlerle giderilemediğinde kullanılır. Kullanılan her KKD'de CE işareti ve Türkçe kullanım kılavuzu bulunur.
| KKD | Ne zaman | Not |
|---|---|---|
| Kulak koruyucu (tıkaç ya da manşon) | Çalışan jeneratörün yakınında bulunurken | Gürültü ölçümü ve risk değerlendirmesine göre seçilir |
| Koruyucu gözlük | Yakıt ikmali, akü ve yağ işlerinde | Sıçrama riskine karşı |
| Kimyasala dayanıklı eldiven | Yakıt, yağ ve akü elektroliti ile temasta | Döner parçalar çalışırken eldivenle müdahale edilmez |
| İş ayakkabısı | Kurulum, taşıma ve bakım sırasında | Kaymaz tabanlı olmalıdır |
Yayınlar
Çalışma öncesi kontroller
Taşınabilir jeneratör her zaman açık havada, kapı, pencere ve havalandırma menfezlerinden uzağa konur; egzoz dumanının binaya girmeyeceği yön seçilir.
Sabit jeneratörün odası ve egzoz hattı projesine ve üreticinin talimatına uygun olmalı, egzoz gazı dışarı atılmalı, havalandırma açıklıkları kapatılmamış olmalıdır.
Kablo, fiş, priz ve hortumlar gözle kontrol edilir; ezik, yanık ya da açıkta iletken varsa cihaz çalıştırılmaz.
Topraklama bağlantısının yerinde ve sağlam olduğu, taşınabilir cihazlarda üreticinin öngördüğü topraklama ya da kaçak akım rölesi düzeninin kurulu olduğu görülür.
Yağ, yakıt ve soğutma suyu seviyeleri motor soğukken kontrol edilir; sızıntı varsa çalıştırılmaz.
Jeneratör kuru ve düz bir zemine yerleştirilir, yağmur ve su birikintisinden korunur.
Yakında, kolay erişilebilir yerde bakımı güncel bir yangın söndürücü bulunur.
Yayınlar
Şalter konumları ve çalışma sırası
Jeneratör çıkış şalterinde 0 konumu enerjinin kesik olduğu konumdur; bu konumda tüketicilere elektrik gitmez. I konumu enerjinin verildiği konumdur. Sahada "açık" ve "kapalı" sözcükleri farklı anlamlarda kullanılabildiği için bu talimatta yalnızca 0 ve I konumları esas alınır. Çalıştırma ve durdurma her zaman aşağıdaki sırayla yapılır.
Bütün tüketiciler ayrılır ya da kendi anahtarlarından kapatılır.
Jeneratör çıkış şalterinin 0 konumunda olduğu görülür.
Motor üreticinin talimatına göre çalıştırılır ve devri oturana kadar beklenir.
Paneldeki gerilim ve frekans değerlerinin cihaz etiketindeki değerlerle uyumlu olduğu kontrol edilir.
Çıkış şalteri I konumuna alınır.
Tüketiciler büyükten küçüğe doğru tek tek devreye alınır; etiket gücü aşılmaz.
Durdururken önce tüketiciler kapatılır, sonra çıkış şalteri 0 konumuna alınır, motor üreticinin önerdiği süre yüksüz çalıştırıldıktan sonra durdurulur.
Jeneratör bina tesisatına yalnızca yetkili elektrikçinin kurduğu transfer şalteri üzerinden bağlanır. Transfer şalteri, şebeke ile jeneratörün aynı anda tesisata bağlanmasını engeller. Bu düzen olmadan prize ya da panoya yapılan bağlantı, enerjiyi ters yönde şebekeye verir ve hatta çalışan elektrik personelinin hayatını tehlikeye atar.
Yayınlar
Çalışma sırasında
Jeneratörün çevresinde yalnızca görevli kişiler bulunur; çevresi yanıcı malzemeden arındırılır.
Gerilim, frekans, yağ basıncı ve sıcaklık göstergeleri belirli aralıklarla izlenir, olağan dışı ses, titreşim ya da koku fark edildiğinde jeneratör yukarıdaki sırayla durdurulur.
Uzatma kabloları cihazın gücüne uygun kesitte, hasarsız ve dış ortama uygun tipte seçilir.
Kapalı alanda baş ağrısı, baş dönmesi ya da bulantı yaşayan biri olursa ortam derhal boşaltılır ve egzoz kaynağı aranır.
Kulak koruyucu, jeneratörün yanındaki çalışma süresince takılı tutulur.
Yayınlar
Yasaklar
Taşınabilir jeneratör garaj, bodrum, depo, konteyner ya da çadır gibi kısmen veya tamamen kapalı alanlarda çalıştırılmaz; kapı ve pencereleri açmak bu alanları güvenli yapmaz.
Jeneratör, transfer şalteri olmadan duvar prizine veya bina panosuna bağlanmaz.
Motor çalışırken ya da sıcakken yakıt ikmali yapılmaz.
Jeneratörün yanında sigara içilmez, açık alevle yaklaşılmaz.
Islak elle ya da ıslak zeminde cihaza ve panoya dokunulmaz.
Koruyucu kapaklar sökülmüş, emniyet düzenekleri devre dışı bırakılmış jeneratör çalıştırılmaz.
Yetkisiz kişi regülatör ve koruma ayarlarına müdahale etmez.
Yayınlar
Yakıt ikmali, bakım ve depolama
Yakıt ikmali için motor durdurulur ve soğuması beklenir. Yakıt uygun ve etiketli bir kapta, jeneratörden ve ısı kaynaklarından uzakta saklanır; dökülen yakıt temizlenmeden motor çalıştırılmaz. Yağ ve filtre değişimleri üreticinin bakım çizelgesine göre yapılır ve bakım kartına işlenir.
Jeneratörler, İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği kapsamında periyodik kontrole tabidir. Standartlarda başka bir süre belirtilmemişse kontrol yılda bir yapılır. Kontrol, EKİPNET'e kayıtlı elektrik ya da elektrik-elektronik mühendisi, elektrik teknik öğretmeni, teknikeri veya yüksek teknikeri tarafından yürütülür. Kurulumdan sonra ilk kullanımdan önce, önemli bir bakım ya da onarımdan sonra ve jeneratörün yeri değiştiğinde de kontrol yenilenir. Topraklama tesisatı da aynı yönetmelik kapsamında ayrıca kontrol edilir.
Kullanılmadığında jeneratörün paneli ve bulunduğu oda kilitlenir, cihaz kuru ve havalandırmalı bir yerde saklanır.
Yayınlar
Acil durum ve olay bildirimi
Karbonmonoksit zehirlenmesinden şüphelenildiğinde kişi derhal temiz havaya çıkarılır ve 112 aranır; kurtarıcı, egzoz gazıyla dolu kapalı alana korunmasız girmez.
Elektrik çarpmasında önce enerji kesilir, ardından 112 aranır ve ilk yardım eğitimli personel çağrılır.
Elektrikli ekipmanda çıkan küçük yangına enerji kesildikten sonra karbondioksitli ya da kuru kimyevi tozlu söndürücüyle müdahale edilir; su ve köpük kullanılmaz.
Her olay ve ramak kala durum amire ve iş güvenliği uzmanına bildirilir; iş kazaları işveren tarafından üç iş günü içinde SGK'ya bildirilir.
Yayınlar
İlgili mevzuat ve kaynaklar
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu (Resmi Gazete 30/6/2012, 28339)
İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği (Resmi Gazete 25/4/2013, 28628) ve sonraki değişiklikleri
Kişisel Koruyucu Donanımların İşyerlerinde Kullanılması Hakkında Yönetmelik (Resmi Gazete 2/7/2013, 28695)
Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İSG Genel Müdürlüğü, Güvenli İnşaat bilgi kartı: Taşınabilir Jeneratörler
DEOSGB, jeneratör kullanılan alanların risk değerlendirmesinde ve çalışan eğitimlerinde işyerlerine destek verir.
Yayınlar
Sıkça Sorulan Sorular
- Taşınabilir jeneratör kapısı açık bir garajda çalıştırılabilir mi?
Hayır. Bakanlığın bilgi kartı, taşınabilir jeneratörlerin garaj ve bodrum gibi kısmen ya da tamamen kapalı alanlarda kullanılmamasını açıkça ister. Açık kapı veya pencere, karbonmonoksitin birikmesini önlemeye yetmez.
- Jeneratörü uzatma kablosuyla bina prizine bağlamak neden yasak?
Bu bağlantı enerjiyi ters yönde şebekeye verir. Hatta çalışan personel elektrik çarpmasına maruz kalabilir, tesisat ve cihaz zarar görebilir. Bina bağlantısı yalnızca transfer şalteri üzerinden yapılır.
- Jeneratörün periyodik kontrolü ne sıklıkla yapılır?
Standartlarda farklı bir süre öngörülmemişse yılda bir kez. Kurulumdan sonra, önemli onarımdan sonra ve yer değişikliğinde de kontrol yapılır.
- Çıkış şalteri hangi konumdayken motor çalıştırılır?
Motor, çıkış şalteri 0 konumundayken ve tüketiciler ayrılmışken çalıştırılır. Gerilim ve frekans kontrol edildikten sonra şalter I konumuna alınır.