İşyeri Ecza Dolabında Hangi Malzemeler Bulunmalıdır

"İşyeri ecza dolabı" diye arama yapan pek çok işveren, içinde morfin, enjektör, tetanoz serumu ve çeşitli ampul ilaçların sayıldığı uzun listelerle karşılaşır. Bu listeler yıllar önce yürürlükten kaldırılmış bir tüzükten gelir ve bugün hiçbir işyeri için dayanak oluşturmaz. Üstelik ilk yardım eğitimi almış bir çalışanın bu ilaçlara erişebildiği bir dolap, ciddi bir sağlık ve hukuk riski doğurur. Bu yazıda eski listelerin neden geçersiz olduğunu, sıradan bir işyerindeki ilk yardım dolabında neler bulunması gerektiğini ve ilacın hangi koşulda işyerine girebileceğini ele alıyoruz.

Dolaşımdaki listeler, mülga İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü'ne aittir. Bu tüzük, çalışan sayısına ve mekanik cihaz bulunup bulunmamasına göre numaralandırılmış ilaç kutuları ve ilk yardım dolapları tarif ediyordu. Listelerde ağrı kesici ve antiseptiklerin yanında morfin, adrenalin, eter ampulleri, enjeksiyon şırıngaları ve tetanoz serumu gibi ancak hekimin kullanabileceği ürünler yer alıyordu.

Tüzük, 2014/6506 karar sayılı İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğünün Yürürlükten Kaldırılmasına Dair Tüzük ile kaldırıldı ve bu karar 23 Temmuz 2014 tarihli, 29069 sayılı Resmi Gazete'de yayımlandı. Bugün iş sağlığı ve güvenliği alanında 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile bu kanuna dayanan yönetmelikler uygulanır. Eski tüzükteki numaralı listelere göre dolap düzenlemek, mevzuata uyum sağlamaz ve ilk yardımın sınırlarını aşan uygulamalara kapı açar.

Eski tüzükteki morfin, enjektör ve serum içeren listeler bugün hiçbir işyeri için dayanak değildir. Sıradan bir işyerindeki ilk yardım dolabı ilaçsızdır.

İlkyardım Yönetmeliği'nin 4. maddesi ilk yardımı, tıbbi araç gereç beklenmeden eldeki imkanlarla ve ilaç kullanılmadan yapılan uygulamalar olarak tanımlar. İlk yardımcı da bu ilaçsız uygulamaları yapan kişidir. Bu tanım, çalışanların ve ilk yardımcıların erişimine açık bir dolapta ilaç bulundurulmasının önünü kapatır. Sıradan bir işyerindeki dolabı "ecza dolabı" yerine "ilk yardım dolabı" olarak adlandırmak da bu karışıklığı önlemeye yardımcı olur.

İlaç ve enjeksiyon malzemesinin işyerinde bulunabileceği tek yer, işyeri hekiminin yönettiği sağlık birimidir. İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetleri Yönetmeliği'nin (Resmi Gazete, 29 Aralık 2012, sayı 28512) Ek-1'inde işyeri sağlık ve güvenlik birimleri ile ortak sağlık ve güvenlik birimlerinde bulunacak asgari malzemeler sayılır. Bu listede ilaç ve malzeme dolabı ile dil basacağı, enjektör ve gazlı bez gibi sarf malzemeleri yer alır. Bu dolabın içeriğine işyeri hekimi karar verir, ilaçları hekim ya da hekimin sorumluluğundaki sağlık personeli kullanır. İlk yardımcının bu dolaba erişip kendi başına ilaç vermesi söz konusu değildir.

Yürürlükteki mevzuat, ilk yardım dolabının içeriğini kalem kalem saymaz. İşyeri Bina ve Eklentilerinde Alınacak Sağlık ve Güvenlik Önlemlerine İlişkin Yönetmelik yeterli malzemenin kolay erişilebilir ve işaretlenmiş biçimde bulundurulmasını ister; ayrıntıyı risk değerlendirmesi belirler. İlk yardım çantası içeriğini ele aldığımız yazıdaki liste dolap için de temel alınabilir. Dolapta aynı kalemler daha fazla sayıda ve birden çok olaya yetecek miktarda tutulur. Önerilen içerik şöyle özetlenebilir:

• Farklı boyutlarda steril gazlı bez kompresler ve rulo sargı bezleri

• Üçgen sargılar ve çengelli iğneler

• Farklı boyutlarda yara bantları ve rulo flaster

• Farklı bedenlerde tek kullanımlık eldivenler

• Küt uçlu makas ve cımbız

• Kurtarıcı soluk için tek yönlü valfli cep maskesi

• Acil durum (termal) battaniyeleri

• Tek kullanımlık soğuk kompresler

• Göz ve yara yıkamak için tek kullanımlık serum fizyolojik ya da steril yıkama solüsyonu

• Steril göz pedleri

• Atık poşetleri

• Kontrol formu, malzeme listesi ve acil telefon numaraları

Kimyasal kullanılan, yüksekte çalışılan ya da ağır iş makinesi bulunan işyerlerinde göz duşu, atel ve sedye gibi ek ihtiyaçlar işyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanının görüşüyle belirlenir. Ağrı kesici, ateş düşürücü, krem ve merhem gibi ürünler bu dolaba konmaz.

İşyeri Bina ve Eklentileri yönetmeliği, ilk yardım ekipmanının kolay erişilebilir yerlerde bulundurulmasını, işaretlenmesini ve acil telefon numaralarının görünür bir yerde yer almasını şart koşar. İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik ise acil durum planı krokisinde ilk yardım malzemelerinin yerinin gösterilmesini ister. Uygulamada şu noktalar dikkate alınır:

• Dolap, çalışma alanlarına yakın, koridor ya da ortak alan gibi herkesin ulaşabileceği bir noktaya konur.

• Kilitliyse anahtarın yeri bellidir ve ilk yardımcılar tarafından bilinir.

• Dolap ilk yardım işaretiyle belirtilir, işaret uzaktan görülebilecek yükseklikte asılır.

• Nemli, aşırı sıcak ya da kimyasal buhara açık alanlardan uzak tutulur.

• Mümkünse yakınında el yıkama imkanı bulunur.

• Çok katlı ve geniş işyerlerinde her kat ya da bölüm için ayrı dolap veya çanta planlanır.

Bir dolabın gerçekten işe yaraması, içindekilerin eksiksiz ve kullanılabilir durumda olmasına bağlıdır. Her kullanımdan sonra eksilen malzemenin tamamlanması ve dolabın belirli aralıklarla, örneğin ayda bir, kontrol edilmesi önerilir. Kontrolde steril ürünlerin ambalaj bütünlüğüne ve son kullanma tarihlerine bakılır, malzeme listesi tek tek karşılaştırılır.

Dolabın kapağının iç yüzüne asılan basit bir form, kontrol tarihini, eksik bulunan malzemeleri ve kontrol eden kişinin adını gösterir. Kullanılan malzemenin hangi olayda kullanıldığının da kayda geçirilmesi, ramak kala ve küçük yaralanmaların izlenmesine katkı sağlar.

Dolabın kurulması, malzemenin temini ve yenilenmesi işverenin sorumluluğundadır. İş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi, risk değerlendirmesine göre içeriği ve dolap sayısını belirlemede işverene rehberlik eder. İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik'e göre ilk yardım destek elemanları İlkyardım Yönetmeliği esaslarına göre görevlendirilir; dolabın düzenli kontrolü çoğu işyerinde bu kişilere verilir. Çalışanlar ise dolaptan malzeme kullandığında bunu sorumluya bildirir.

DEOSGB, risk değerlendirmesine dayalı ilk yardım dolabı planlaması ve ilk yardımcı ihtiyacının belirlenmesi konusunda işyerlerine iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi desteği verir.

• İşyeri ilk yardım dolabında aspirin ya da ağrı kesici bulundurulabilir mi?

Hayır. İlkyardım Yönetmeliği ilk yardımı ilaçsız uygulamalar olarak tanımlar. İlaçlar yalnızca işyeri hekiminin yönettiği sağlık biriminde, hekimin kararıyla kullanılabilir.

• Ecza dolabının içeriğini belirleyen güncel bir liste var mı?

Yürürlükteki mevzuatta sıradan bir işyerinin ilk yardım dolabı için kalem kalem bir liste yoktur. Dolaşımdaki numaralı listeler 2014'te kaldırılan tüzükten kalmadır. İçerik risk değerlendirmesine göre belirlenir.

• Sağlık birimi olan işyerinde ilaç bulundurulabilir mi?

İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetleri Yönetmeliği, işyeri sağlık ve güvenlik biriminde ilaç ve malzeme dolabı bulunmasını öngörür. Bu dolabın içeriğine ve kullanımına işyeri hekimi karar verir; ilk yardımcıların ilk yardım dolabı bundan ayrı tutulur.

• İlk yardım dolabı ne sıklıkla kontrol edilmelidir?

Mevzuatta belirli bir sıklık tanımlanmamıştır. Her kullanımdan sonra tamamlama yapılması ve ayda bir genel kontrol yapılıp sonucun dolap üzerindeki forma işlenmesi iyi bir uygulamadır.