Beton Kesme Makinesi Kullanım Talimatı ve Silika Tozu Önlemleri
Beton kesme makinelerinde silika tozu, ıslak kesme, solunum koruması, geri tepme, disk seçimi ile benzinli ve elektrikli makinelere özgü güvenlik kuralları.
Yayınlar
Bu talimat, beton, taş, tuğla ve benzeri malzemeleri kesmekte kullanılan elle tutulan, benzinli ve elektrikli beton kesme makinelerinin güvenli kullanımını düzenler. Bu işlerde öne çıkan iki tehlike, solunabilir kristal silika tozu ve diskin aniden geri tepmesidir. Talimat, makineyi kullanan, kesme alanında bulunan ve işi planlayan herkes için geçerlidir.
Yayınlar
Sorumluluklar
İşveren, kesme işlerini risk değerlendirmesinde ele alır; toz bastırma ya da toz emme donanımını, uygun disk ve KKD'yi sağlar.
Formen veya şantiye şefi, kesme hattını, gizli tesisatı ve çalışma alanının çevresini işe başlamadan önce kontrol eder.
Operatör makineyi bu talimata ve üreticinin kullanma kılavuzuna uygun kullanır, arızaları bildirir.
İş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi, toz ölçümlerinin ve sağlık gözetiminin planlanmasına katkı verir.
Yayınlar
Yetkinlik ve eğitim
Makineyi yalnızca işe başlama eğitimini almış, kullanacağı modelin kılavuzunu bilen ve görevlendirilmiş çalışanlar kullanır. Eğitimde silika tozunun sağlık etkileri, ıslak kesme düzeninin kurulması, geri tepmeden korunma, disk değişimi ve acil durdurma uygulamalı olarak gösterilir.
Yayınlar
Kristal silika tozu ve yasal çerçeve
Beton, harç, taş ve tuğla kuvars içerir. Kesme sırasında açığa çıkan ince toz akciğerin derinlerine kadar ulaşabilir ve uzun süreli maruziyet kalıcı akciğer hastalıklarına yol açabilir. Tozla Mücadele Yönetmeliği (Resmi Gazete 5/11/2013, 28812), kuvars, tridimit ve kristobaliti kristal yapıdaki silika olarak tanımlar.
Yönetmeliğin ekindeki sınır değerler sabit bir sayı olarak verilmez, formülle hesaplanır. Solunabilir kuvars tozu için sınır, 10 mg/m³ değerinin tozdaki silika yüzdesinin iki fazlasına bölünmesiyle bulunur. Toplam toz için aynı hesap 30 mg/m³ üzerinden yapılır. Kristobalit ve tridimit için sınır, bu yolla bulunan kuvars değerinin yarısıdır. Bu nedenle tozdaki silika oranı yükseldikçe izin verilen toz miktarı düşer.
Yönetmeliğe göre toz ölçümlerini yeterlik belgesine sahip laboratuvarlar yapar ve sınır değerler aşılamaz. Toz, kaynağında önlenir ya da bastırılır. Kuvars bulunan işyerlerinde çalışanlara ILO standardına uygun akciğer grafisi çekilir ve kayıtlar 15 yıl saklanır.
Yayınlar
Kişisel koruyucu donanım
KKD, ıslak kesme ve toz emme gibi toplu önlemlerin yerine geçmez; bu önlemlerle giderilemeyen risk için kullanılır. Her KKD'de CE işareti ve Türkçe kullanım kılavuzu bulunur.
| KKD | Ne zaman | Not |
|---|---|---|
| Solunum koruyucu | Her kesme işinde | İyi uygulama olarak FFP3 sınıfı toz maskesi önerilir; maske yüze tam oturmalıdır |
| Koruyucu gözlük ve yüz siperi | Her kesme işinde | Kıvılcım ve kopan parçalara karşı |
| Kulak koruyucu | Makine çalışırken | Gürültü ölçümü ve risk değerlendirmesine göre seçilir |
| Baret, iş eldiveni, iş ayakkabısı | Kesme ve taşıma sırasında | Eldiven sıkı oturmalı, sarkan kısmı olmamalıdır |
Yayınlar
Çalışma öncesi kontroller
Kesme hattında gömülü elektrik kablosu, su ya da gaz borusu bulunup bulunmadığı proje ve dedektörle kontrol edilir.
Disk, kesilecek malzemeye uygun tipte seçilir; üzerindeki çap ve azami devir makineninkiyle uyumlu olmalıdır.
Diskte çatlak, eksik segment ya da eğrilik varsa disk kullanılmaz.
Disk koruyucusu yerinde ve doğru açıda ayarlanmış olmalıdır.
Islak kesme için su bağlantısı ya da toz emme için uygun filtreli süpürge kontrol edilir.
Elektrikli makinelerde kablo, fiş ve priz hasarsız, besleme hattında kaçak akım rölesi ve topraklama bulunmalıdır.
Benzinli makinelerde yakıt kapağı sıkı, yakıt sızıntısı yok, egzoz sağlam olmalıdır.
Kesme alanı çevresi işaretlenir, yetkisiz kişiler alana alınmaz, yanıcı malzeme uzaklaştırılır.
Yayınlar
Çalışma sırasında
Kesme mümkün olan her durumda ıslak yapılır ya da kaynağında toz emme ile birlikte yürütülür; kuru kesme son seçenektir.
Makine iki elle, sağlam bir duruşla tutulur; operatör diskin hizasında değil, yanında durur.
Geri tepmeyi önlemek için diskin üst ön bölgesiyle kesmeye başlanmaz, disk kesikte sıkıştırılmaz ve kesilen parça disk üzerine kapanmayacak biçimde desteklenir.
Disk tam devre ulaştıktan sonra malzemeye yavaşça yaklaştırılır, zorlanmaz, yana bükülmez.
Benzinli makine kapalı ya da yarı kapalı alanlarda kullanılmaz; egzozdaki karbonmonoksit bu alanlarda kısa sürede tehlikeli düzeye ulaşır.
Kesme sırasında çıkan toz bulutu çevredeki çalışanlara doğru yönlendirilmez.
Yayınlar
Yasaklar
Koruyucusu sökülmüş ya da uygun olmayan diskle makine çalıştırılmaz.
Baş hizasının üstünde veya merdiven üzerinde, yazılı bir çalışma planı ve uygun çalışma platformu olmadan kesme yapılmaz.
Benzinli makineye motor çalışırken ya da sıcakken yakıt konmaz; ikmal, motor durdurulup soğuduktan sonra ve kesme alanından uzakta yapılır.
Makine çalışırken yere bırakılmaz, disk dönerken taşınmaz.
Elektrikli makine ıslak elle, ıslak kabloyla ya da kaçak akım koruması olmayan hattan kullanılmaz.
Toz kuru süpürgeyle ya da basınçlı havayla temizlenmez.
Yayınlar
Çalışma sonrası, bakım ve depolama
İş bitince makine durdurulur, disk tamamen durmadan bırakılmaz. Elektrikli makinenin fişi çekilir. Kesme alanındaki toz ıslak yöntemle ya da filtreli süpürgeyle toplanır. Disk değişimi ve bakım, makine durmuş ve enerjisi kesilmişken üreticinin talimatına göre yapılır. Makine kuru, kilitli bir yerde, diskler darbe almayacak biçimde saklanır; yakıt etiketli ve uygun kapta tutulur.
Yayınlar
Acil durum ve olay bildirimi
Yaralanma ya da elektrik çarpmasında önce makine durdurulur ve enerji kesilir, ardından 112 aranır ve ilk yardım eğitimli personel çağrılır.
Gözüne toz ya da parça kaçan çalışanın gözü ovuşturulmaz, temiz suyla yıkanır ve sağlık birimine yönlendirilir.
Kapalı alanda baş ağrısı ya da baş dönmesi yaşayan çalışan temiz havaya çıkarılır.
Her olay ve ramak kala durum amire ve iş güvenliği uzmanına bildirilir; iş kazaları üç iş günü içinde SGK'ya bildirilir.
Yayınlar
İlgili mevzuat
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu (Resmi Gazete 30/6/2012, 28339)
Tozla Mücadele Yönetmeliği (Resmi Gazete 5/11/2013, 28812)
İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği (Resmi Gazete 25/4/2013, 28628)
Kişisel Koruyucu Donanımların İşyerlerinde Kullanılması Hakkında Yönetmelik (Resmi Gazete 2/7/2013, 28695)
Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği (Resmi Gazete 5/10/2013, 28786)
DEOSGB, kesme işlerinin risk değerlendirmesinde, toz ölçümlerinin planlanmasında ve çalışan eğitimlerinde işyerlerine destek verir.
Yayınlar
Sıkça Sorulan Sorular
- Islak kesme yapıldığında solunum koruyucu gerekir mi?
Islak kesme tozu büyük ölçüde azaltır ama tamamen ortadan kaldırmaz. Risk değerlendirmesi ve toz ölçümü aksini göstermedikçe solunum koruyucu kullanılmaya devam eder.
- Beton tozu için yasal sınır değer kaç mg/m³?
Tek bir sabit sayı yoktur. Tozla Mücadele Yönetmeliği sınırı, tozdaki silika yüzdesine göre formülle hesaplatır. Doğru değer, yetkili laboratuvarın yaptığı ölçüm ve analizle belirlenir.
- Benzinli beton kesme makinesi kapalı alanda kullanılabilir mi?
Kullanılmamalıdır. Egzozdaki karbonmonoksit kapalı ve yarı kapalı alanlarda hızla birikir. Bu alanlarda uygun güçte elektrikli makine tercih edilir.
- Geri tepme en çok hangi durumda olur?
Diskin üst ön bölgesi malzemeye değdiğinde ya da disk kesik içinde sıkıştığında. Parçanın doğru desteklenmesi ve makinenin iki elle sıkı tutulması riski azaltır.